Pycha i zazdrość profesorów na uczelniach

Anna przygotowuje się do habilitacji na jednej z opolskich uczelni. Jest już blisko upragnionego celu. Ale droga do niego wiodła przez mękę - wspomina

Bohaterowie: Anna (na jej prośbę nawet imię zmienione), Profesor Szczery, Profesor Blokujący. - Utrudniano mi robotę na każdym kroku - opowiada Anna, młoda (może zbyt młoda?), ładna, przebojowa.

Kilka lat temu robiła doktorat. Jej profesor - by użyć eufemizmu - blokował starania, by rzecz sfinalizować jak najszybciej (zresztą przyskrzynił nie tylko ją). - On sobie po prostu nie życzył awansów w swojej katedrze - kwituje Anna.

Systematycznie blokował Annie środki na wyjazdy na konferencje naukowe, które potrzebne jej były do zestawienia dorobku naukowego. - Czasem potrzebowałam opinii, oceny jakiegoś fachowca z branży, niezależnego, obiektywnego i na taką konferencję chciałam jechać. Słyszałam wtedy: nie ma pieniędzy - opowiada.

Gdy mówiła, że sama zapłaci za udział w konferencji, Profesor Blokujący odpowiadał: "Nie zgadzam się na pani nieobecność w pracy". Kombinowała więc. A to opieka nad dzieckiem, a to pogrzeb kuzynki czy ciotki... - Sporo tych ciotek wtedy straciłam - śmieje się dziś.

Profesor blokował także pieniądze na publikacje naukowe. By zrobić doktorat, trzeba mieć na koncie przynajmniej dwie-trzy (w przypadku habilitacji - 30) w recenzowanych, specjalistycznych pismach branżowych. Wydawcy trzeba zapłacić - na ogół ok. kilkuset złotych za każdą. Z reguły te koszty bierze na siebie dana katedra czy wydział, bo publikacje osoby tam zatrudnionej liczą się także do dorobku jednostki. Ale nie w przypadku Anny, która i w takich okolicznościach słyszała mantrę: "Nie ma pieniędzy".

Płaciła więc sama. No, bo skoro zrobiła badania (zakup potrzebnych materiałów opłacała z własnej kieszeni), skoro je opracowała, to uznała, że powinny ujrzeć światło dzienne. - To były duże pieniądze jak dla mnie, pracownika na szczeblu asystenta - mówi. - Mniej więcej jedna trzecia pensji. Przez cztery lata nie byłam na wakacjach, żeby zrobić doktorat. Właściwie w całości zapłaciłam za niego sama, choć nie powinno tak być.

Dlaczego profesor blokował Annę? - Może to wynikało z jego kompleksów? - zastanawia się Anna.

Jak proboszcz na parafii

Profesor Szczery nie ma wątpliwości, o co chodzi: - To jest domena pewnego parafializmu, charakterystycznego dla małych ośrodków. To jest jak z proboszczem na niedużej parafii, który uważa się za pępek swojego świata. W małym ośrodku akademickim Profesor Blokujący okopuje się na swojej pozycji. "Proszę, jestem Bardzo Ważnym Doktorem Habilitowanym, czyli Profesorem, kieruję katedrą" - powtarza i wychodzi z założenia, że jeden profesor na jedną katedrę w zupełności wystarczy.

Więc rzadko się zdarza na uczelniach opolskich, żeby w katedrze był więcej niż jeden, góra dwóch profesorów. - To jest choroba małych środowisk. Profesorowie Blokujący boją się sytuacji, w której ktoś dużo młodszy, dużo bardziej rzutki dorówna mu rangą, gdy chodzi o hierarchię w nauce. A poza tym takim - nie daj Boże - indywidualistą trudno przecież kierować i nagiąć go do swojej woli - zauważa Profesor Szczery.

Jego zdaniem Profesorami Blokującymi są najczęściej ludzie pamiętający jedynie słuszne czasy, kiedy to całymi latami robiło się doktoraty czy habilitacje; mało kto miał ją przed pięćdziesiątką.

Anna: - Ale świat przyśpieszył i młodzi ludzie chcą karier naukowych. Tymczasem pycha i zazdrość skutecznie je uniemożliwiają. Na szczęście profesorowie - szefowie nowej generacji myślą już inaczej.

Profesor Szczery podkreśla, że nauka polega na tym, by podwładny specjalizował się w swojej dziedzinie, był od niego mądrzejszy, czasem nawet go zagiął. - Ja nie mogę znać się na wszystkim najlepiej. Ja jako szef mam rozdawać zadania, kierować nimi, potem je sumować, ale nie ja mam je wykonywać, bo inni zrobią to lepiej - zaznacza.

- Ale mogę też nic nie robić; nie rozdawać zadań, nie dawać moim pracownikom pieniędzy na wyjazdy naukowe i czuć się bezpiecznie na swoim stołku. Bo oni wtedy są ugotowani: posiedzą dziewięć lat na stanowisku adiunkta i - bez habilitacji - zostaną z uczelni wyautowani.

Przeczekać Blokujących

Profesor Szczery mówi, że wielu profesorów, szczególnie młodych, świadomych, jak działają uczelnie na Zachodzie, chce, żeby u nas było tak samo. - Jeśli moi ludzie chcą publikować, chcą wyjeżdżać w celach naukowych, to ja zrobię wszystko, by im to umożliwić, bo per saldo oni pracują też na mnie jako na swojego szefa i - często - swojego nauczyciela - tłumaczy.

Dlatego trzeba puszczać młodych. Nie działać na zasadzie: "Ile ma pan lat? 40? Aaa, to na habilitację ma pan jeszcze czas!" Bo do habilitacji są dziś często gotowi już 30-latkowie.

Habilitacja stanowi jednak często nieprzekraczalny próg - właśnie za sprawą Profesorów Blokujących. Może więc w ogóle nie jest potrzebna, a tylko przeszkadza?

Zdaniem Profesora Szczerego na razie potrzebna jest. - W polskich warunkach nie ma innej miary dla oceny samodzielności, wytrzymałości, kreatywności młodego naukowca. Habilitacja jest formalnie obowiązująca przy obejmowaniu funkcji kierowniczych i dobrze, bo nie można do nich dopuszczać ludzi słabych. Nie powinno być jednak tak, że czyjaś habilitacja jest stopowana przez Blokujących tylko dlatego, że doktor z dorobkiem habilitacyjnym jest za dobry, za młody, więc niewygodny, bo może zagrozić.

Zdaniem Szczerego takie blokady są strasznie destrukcyjne, nie tylko ze względu na konkretną, krzywdzoną osobę, ale i na kondycję polskiej nauki, a co za tym idzie - także gospodarki. Bo, zdaniem Szczerego, na razie jest tak: Zachód produkuje technologie, a my produkujemy ludzi do obsługi tych technologii. Różnica jest zasadnicza.

I dodaje: - Jeśli myślimy o gospodarce opartej na wiedzy, jak np. japońska, koreańska, to musimy uznać, że upływ sześciu miesięcy od uzyskania papieru o profesurze do uzyskania podpisu prezydenta to strata całej generacji. Takie zwlekanie to czyste blokowanie rozwoju nauki, a co za tym idzie dziedzin, którym ma służyć.

Co zrobić z tym zamierzchłym, nieprzystającym do nowych czasów mechanizmem? - Tylko ewolucja, żadnych gwałtownych ruchów - twierdzi Profesor Szczery. Trzeba przeczekać Blokujących.