Przyroda ratowana w kamieniołomach

Na terenie kamieniołomu w Górażdżach występuje wiele chronionych gatunków roślin i zwierząt. Część jest zagrożona działalnością wydobywczą kopalni. Aby zminimalizować przyrodnicze straty, firma podjęła realizację "Programu ochrony różnorodności biologicznej obszaru górniczego Górażdże Cement SA".

Jest to jedyny tego rodzaju program w Polsce, w wyniku którego m.in. ustalono i przygotowano siedliska zastępcze dla wybranych gatunków. Aby zapewnić dogodne warunki bytowania przesadzanym roślinom w niecce wyrobiska, zaproponowano także zmiany do projektu rekultywacji wyrobiska, tak aby stworzyć mozaikę dogodnych siedlisk dla jak największej liczby rodzimych gatunków zagrożonych, w tym wodnych, szuwarowych, naskalnych, zaroślowych, muraw kserotermicznych, a docelowo także leśnych.

W ramach rekompensaty za wycięcie pomnikowych jarzębów brekini na obszarze górniczym w kilku miejscach kopalni nasadzono na rekultywowanym terenie młode okazy brekini.

Na obszarze kamieniołomu znajduje się również jedna z największych na Śląsku Opolskim populacja gniewosza plamistego. Gatunek ten należy do grupy węży dusicieli, ponieważ swoje ofiary przed połknięciem dusi. Głównym jego pożywieniem są jaszczurki, małe węże oraz rzadziej myszy, ryjówki i pisklęta ptaków. Cechą charakterystyczną ubarwienia gniewosza są ciemne trójkątne plamy na głowie i grzbiecie. Ukąszenia gniewosza są dla człowieka jednak zupełnie nieszkodliwe i bezbolesne. Gniewosz plamisty występuje w Polsce bardzo rzadko i nielicznie.

Na ścieżce

W ramach programu ochrony różnorodności biologicznej na terenie wyeksploatowanej części kamieniołomu Górażdże wyznaczono ścieżkę przyrodniczo-dydaktyczną oraz wytyczono na jej trasie przystanki. Jest to jedyna tego typu ścieżka w Polsce znajdująca się w czynnym kamieniołomie. Na jednym z jej przystanków występujące liczne naturalne odnowienia krzewów i drzew, głównie liściastych, pozwalają na prowadzenie obserwacji nad naturalną sukcesją roślinną czyli procesem pojawiania się w miarę upływu czasu kolejnych zbiorowisk roślinnych. Rosną tu m.in. brzoza brodawkowata, topola osika, olsza czarna, sosna zwyczajna oraz liczne gatunki wierzb, które w miejscach podmokłych, na obszarze występowania zbiorowisk szuwarowych, tworzą miejscami inicjalną postać łozowisk oraz lasów łęgowych.

Dwa, celowo pozostawione na terenie kamieniołomu, malownicze oczka wodne, które są miejscem występowania licznych rzadkich i ginących zbiorowisk roślinnych oraz gatunków roślin i zwierząt to kolejne przystanki tej ścieżki. Spośród występujących w tych zbiornikach gatunków roślin do najciekawszych, objętych ścisłą ochroną, zaliczyć należy skrzypa pstrego i centurię pospolitą oraz rzadko spotykane w naszym regionie - rdestnicę drobną, turzycę ciborowatą i tojeść bukietową. Wskaźnikiem czystości wód oczek wodnych są licznie występujące w nich glony należące do grupy ramienic. Oczka te są miejscem rozrodu większości naszych krajowych gatunków płazów: ropuchy szarej, żaby trawnej, żaby wodnej, rzekotki drzewnej, traszki zwyczajnej oraz traszki grzebieniastej, podlegającej międzynarodowej ochronie postanowieniem konwencji berneńskiej i umieszczonej na czerwonej liście IUCN. Występuje tu również objęty ochroną zaskroniec, należący do grupy gadów. Spośród licznie występujących tu gatunków ptaków do najciekawszych zaliczyć należy łabędzia niemego, sieweczkę rzeczną i łyskę.

Na trasie ścieżki zobaczyć można obfite stanowisko pałki wysmukłej - interesującego gatunku obcego pochodzenia, który w ostatnim czasie pojawił się na terenie kamieniołomu. Roślina ta znana była do niedawna z Azji oraz południowo-wschodniej części obszaru śródziemnomorskiego. Od kilkudziesięciu lat rozprzestrzenia się intensywnie w kierunku północno-zachodnim. Jest już dosyć częsta w Czechach, na Słowacji, a także w południowej części Niemiec. W Polsce została stwierdzona dotychczas na kilku stanowiskach w województwach opolskim, śląskim i małopolskim, gdzie występuje zazwyczaj w różnego typu kamieniołomach, piaskowniach itp. Do jej rozprzestrzenienia się przyczynia się najprawdopodobniej również jej hodowla, m.in. w niewielkich oczkach wodnych w przydomowych ogródkach.

Leje krasowe

W sąsiedztwie miejsca występowania pałki wysmukłej na ścianach kamieniołomu zobaczyć można kopalne leje krasowe wypełnione późniejszymi trzeciorzędowymi osadami, m.in. piaskiem i węglem brunatnym. Leje krasowe powstają na skutek stopniowego usuwania słabo związanego podłoża skalnego (takiego jak wapień) przez płynącą wodę, zapadnięcie się stropu jaskiń czy też obniżenie się lustra wody.

Trasa ścieżki przyrodniczo-dydaktycznej przebiega również w sąsiedztwie otuliny rezerwatu Kamień Śląski, który został utworzony dla zachowania ze względów naukowych i dydaktycznych lasu mieszanego ze stanowiskiem prawnie chronionego jarzęba brekini. Na obszarze rezerwatu występuje żyzna buczyna niżowa oraz antropogeniczny las mieszany z dominacją sosny zwyczajnej. Na jego terenie stwierdzono występowanie 10 gatunków roślin objętych ochroną gatunkową. Do grupy ściśle chronionych należą: jarząb brekinia, lilia złotogłów, kruszczyk szerokolistny, buławnik wielkokwiatowy i gnieźnik leśny, a wśród objętych ochroną częściową występują tu: bluszcz pospolity, kopytnik pospolity, kalina koralowa oraz konwalia majowa. W rezerwacie i jego otulinie występuje ginący w Polsce i objęty ścisłą ochroną grzyb - gwiazdosz trójdzielny.

W sąsiedztwie ścieżki został również posadzony zawilec wielkokwiatowy. Ta piękna i okazała roślina objęta w Polsce ścisłą ochroną, obecnie wymarła w naszym regionie, na przełomie XIX i XX wieku występowała w tych okolicach.