Wakacje z Opolem. Opolskich browarów czar

Dwa były w Opolu wielkie browary: Friedlaendera, w miejscu dzisiejszego lodowiska Toropol, i Pringsheima, przy placu Kopernika. Oba zbudowano w drugiej połowie XIX wieku i oba nie przetrwały wojny

Początki browaru Pringsheima, wzniesionego na górze wapiennej poza miastem, sięgają 1860 roku. Nie było tam wcześniej żadnej zabudowy, na stoku południowym góry znajdowało się wyrobisko i piece wapienne, a jeszcze wcześniej winnice. W 1911 roku następuje fuzja browarów Friedlaendera i Pringsheima w spółce pod nazwą Opolskie Browary Akcyjne, która pochłonęła także inne pomniejsze lokalne browary, jak Karascha czy Konietzki, przy dzisiejszym placu Piłsudskiego. W 1928 roku browary przejmie spółka Schultheiss-Patzenhofer, i taki stan potrwa do końca wojny.

Skazane na unicestwienie

Bardzo podobne będą także powojenne losy obydwu browarów. Zdewastowane i zrujnowane, całkowicie wyzbyte maszyn i armatury nie nadawały się do użytku. Usytuowane w samym środku rozwijającego się w szybkim tempie dużego organizmu miejskiego, nie uzyskają poparcia urbanistycznego i zostaną skazane na likwidację.

Łatwiej uporano się z Friedlaenderem na Pasiece, gdzie już w latach 50. pobudują się Toropol i Szkoła Muzyczna, a ostatnio w jedynym ocalałym po browarze budynku znalazło lokum także Liceum Sztuk Plastycznych z Galerią nad Odrą.

Większy problem sprawiała miastu pozostałość po browarze przy placu Kopernika. Próbę odbudowy tego browaru podejmowały kilkakrotnie władze centralne. Tylko nieustępliwości opolskich urbanistów i ekonomistów zawdzięcza Opole rezygnację z odbudowy browaru. Przez wiele lat wykorzystywano w różny sposób budynki i tereny browaru: na magazyny, sklepy i parkingi, by ostatecznie dokonać rozbiórki zabudowań w 1977 roku.

Wielce atrakcyjny teren w środku miasta budził zainteresowanie bogatych inwestorów, rozpisywano konkursy architektoniczne: w 1975 roku na kompleks handlowo-usługowy, w 1989 roku na reprezentacyjny hotel; wreszcie ostatni, z roku 1999, na centrum handlowe z multikinem, hotelem i wielokondygnacyjnym parkingiem, przyniósł sukces realizacyjny architektom opolskim: Beacie i Adamowi Szczegielniakom. Do XIX-wiecznego placu o zdecydowanie eklektycznej architekturze dopisały się śmiałym modernistycznym akcentem wieki XX i XXI.

A piwo było i jest

Wytwarzanie i picie piwa ma na Śląsku wielowiekową tradycję. Już w X wieku w grodzie na Ostrówku warzono piwo sposobem domowym: z jęczmienia i chmielu. W następnych wiekach warzenie piwa staje się przywilejem bogatych mieszczan, którzy później, poprzez organizację warzelniczą, ograniczą się do oddawania ziarna do browaru miejskiego, wnosząc w ten sposób swój udział do produkcji i wyszynku piwa.

W browarze za opłatą przerabiano ziarno na piwo, dochód dzieliło się zgodnie z przywilejem warów. Przywilej warzenia piwa był związany z posesją. Najbogatszym domom w mieście przysługiwało od czterech do pięciu warów w roku, innym do trzech warów. Jeden war równał się wtedy pojemności kotła w browarze, to jest około 80 hektolitrom.

Wielkość produkcji piwa określała skalę zamożności miasta feudalnego na Śląsku. Właściciele domów uprzywilejowanych czerpali z tego tytułu duże dochody, niezależnie od warsztatu pracy, jaki posiadali. Urbarz z 1532 roku wymienia w Opolu jeden browar i cztery słodownie, w XVII wieku piwo warzyli też franciszkanie.

W XVIII wieku browar znajdował się przy ulicy Szpitalnej, obok młyna miejskiego, dokładnie na miejscu dzisiejszego pubu Highlander, a skład słodu przy dzisiejszej ulicy Minorytów, która wtedy nazywała się właśnie Słodowa (Malzgasse).

Miastu przysługiwało tzw. prawo mili, co znaczyło, że w odległości do jednej mili od miasta obowiązywał w karczmach i gospodach wyszynk tylko miejskiego piwa.

W 1775 roku magistrat opolski wydał - dla ścisłego przestrzegania tego obowiązku - odezwę do karczmarzy (uwaga, w języku polskim!): "Karczmarze z innych miejsców na skoda miastu piwo bierą. Kiedyby się u iednego albo drugiego cudze piwo znaidowało, niech będzie od kogo i skąd chce, takowe się nie ieno według prawa wezmie, ale tys nadto takowy przestępca dziesięcią Grziwnami bez wszelkiego miłosierdzia karany będzie".

Groźba konfiskaty piwa i na dodatek dziesięć grzywien "bez wszelkiego miłosierdzia" skutecznie chyba odstręczały od nielegalnego procederu.

Z początkiem XIX wieku te przywileje miejskie (wary) wygasają i wszędzie powstają prywatne browary, w Opolu pięć.

Dziś, choć żadnego browaru w Opolu już nie ma, piwa póki co nie brakuje. I ulica Browarna też jest.



*Autor jest architektem, znawcą historii, miłośnikiem Opola.

W trakcie wakacji codziennie na łamach "Gazety" publikujemy jego opowieści o miejscach, obiektach i budowlach, jakie zniknęły na zawsze z naszego miasta.